Zioło na nerwy i sen
Kozłek lekarski od stuleci stosowany jest jako naturalny środek uspokajający i nasenny przy łagodnych zaburzeniach nerwowych i bezsenności.
Wróć do atlasu
Kozłek lekarski
Valeriana officinalis
Wieloletnia roślina zielna o wysokich łodygach i baldachokształtnych, różowawych kwiatach. Najcenniejszą częścią jest korzeń o intensywnym, charakterystycznym zapachu.
Kluczowe cechy rozpoznawcze
1
Pierzasto złożone liście z licznymi, wąskimi listkami.
2
Małe, różowawe kwiaty zebrane w luźne baldachogrona.
3
Wzniesiona, bruzdowana łodyga ponad runią łąki.
4
Krótkie kłącze z licznymi korzeniami o charakterystycznym zapachu.
5
Wilgotne łąki, rowy i brzegi cieków wodnych.
Jak rozpoznać roślinę
Liście
Liście kozłka są naprzeciwległe, pierzasto złożone, z wieloma wąskimi, podłużnymi odcinkami, często o ząbkowanym brzegu. Tworzą charakterystyczną, lekką „koronkę” w piętrze liści.
Kwiaty
Kwiaty kozłka są drobne, blado-różowe lub białe, zebrane w rozgałęzione kwiatostany na szczycie łodyg. Pachną delikatnie słodko i pojawiają się od późnej wiosny do lata.
Łodyga
Łodyga kozłka jest prosta, bruzdowana i pusta w środku. Roślina może osiągać 1–1,5 m wysokości, dzięki czemu kwiatostany unoszą się wyraźnie ponad innymi roślinami łąkowymi.
Kłącze i korzeń
Pod ziemią kozłek tworzy krótkie kłącze z wieloma korzeniami bocznymi. Suszony surowiec ma intensywny, specyficzny zapach, dzięki któremu łatwo go rozpoznać nawet bez znajomości części nadziemnych.
Siedlisko
Kozłek lekarski rośnie na żyznych, wilgotnych glebach – na łąkach, przy rowach, strumieniach oraz na skrajach zarośli. Często tworzy luźne skupiska w wyższej roślinności.
Zastosowanie
Napar z korzenia kozłka na sen
Napar z drobno rozdrobnionego, suszonego korzenia kozłka pije się wieczorem przy łagodnych trudnościach z zasypianiem i napięciu nerwowym.
Korzeń – zbiór jesienią, stosowanie przez cały rok po wysuszeniu
Nalewka z kozłka na nerwy
Nalewka alkoholowa z korzenia kozłka stosowana jest w niewielkich dawkach jako wsparcie w okresach zwiększonego stresu. Nie należy jej łączyć z innymi silnymi środkami uspokajającymi.
Korzeń – jesienny zbiór, maceracja kilka tygodni
Mieszanki ziołowe na dobranoc
Kozłek często wchodzi w skład herbatek „na sen” razem z melisą, chmielem, lawendą czy głogiem. Dzięki połączeniu z innymi ziołami działa łagodniej, ale skuteczniej.
Korzeń suszony – stosowanie według potrzeby
Poduszka ziołowa
Suszony korzeń kozłka można dodać do lnianej poduszeczki razem z innymi aromatycznymi ziołami; zapach obok łóżka pomaga tworzyć spokojny nastrój przed snem.
Zbiór jesienią, użycie całoroczne
Zabawki dla kotów
Intensywnie pachnący korzeń kozłka bywa używany jako wypełnienie zabawek dla kotów – wiele zwierząt reaguje na niego z dużym zainteresowaniem.
Korzeń suszony – według potrzeb
Właściwości rośliny
Działanie przeciwzapalne
Pomaga zmniejszać stany zapalne w organizmie, łagodzi bóle mięśni i stawów.
Wsparcie trawienia
Poprawia pracę układu trawiennego, pomaga przy wzdęciach i braku apetytu.
Relaks i sen
Działa uspokajająco, pomaga przy stresie, lęku i bezsenności.
Uśmierzanie bólu
Łagodzi bóle głowy, mięśni i stawów.
Ważne ostrzeżenie
Informacje na tej stronie mają charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępują profesjonalnej opieki medycznej. Przed użyciem jakichkolwiek roślin w celach leczniczych zawsze skonsultuj się z lekarzem lub certyfikowanym zielarzem.
Niektóre rośliny mogą powodować reakcje alergiczne lub wchodzić w interakcje z lekami. Zachowaj ostrożność i w razie wątpliwości skonsultuj się ze specjalistą.
Występowanie i środowisko
Skraje lasów i zarośla
Łąki i murawy
Brzegi rzek i strumieni
Mokradła i torfowiska
Pobocza dróg i miedze pól
Rośnie na wilgotnych łąkach, w rowach, przy strumieniach, na obrzeżach lasów i w zaroślach. Preferuje żyzne, dość wilgotne gleby i stanowiska od półcienistych po słoneczne.
Sezon zbioru
Wskazówki dotyczące zbioru
- Korzenie wykopujemy jesienią lub wczesną wiosną z roślin co najmniej dwuletnich. Po wykopaniu należy je dokładnie oczyścić, szybko wysuszyć w przewiewnym miejscu w cieniu i przechowywać w szczelnym opakowaniu z dala od silnych zapachów.
Ostrzeżenia i bezpieczne stosowanie
Zalecenia ogólne
Informacje o właściwościach leczniczych mają charakter informacyjny i nie zastępują profesjonalnej opieki medycznej. Przed użyciem w celach leczniczych zawsze skonsultuj się z lekarzem lub wykwalifikowanym zielarzem. Jeśli nie masz pewności co do identyfikacji rośliny, nie zbieraj jej ani jej nie używaj!
Kozłek lekarski zaleca się stosować w kuracjach krótkoterminowych. Długotrwałe, codzienne przyjmowanie może powodować bóle głowy i uczucie „otępienia” rano.
Preparaty z kozłka mogą powodować senność i spowolnienie reakcji. Unikaj prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn po ich przyjęciu.
Kozłek może nasilać działanie leków nasennych, uspokajających i alkoholu. W takich przypadkach stosowanie należy skonsultować z lekarzem.
W okresie ciąży i karmienia piersią stosowanie kozłka powinno być zawsze skonsultowane ze specjalistą, ze względu na brak wystarczających danych.
Rzadko mogą wystąpić bóle głowy, dolegliwości żołądkowe czy paradoksowe pobudzenie. W razie takich objawów przerwij stosowanie preparatu.
Ciekawe fakty i historia
Kozłek a koty
Zapach suszonego korzenia kozłka działa silnie na wiele kotów – przyciąga je i pobudza do zabawy, dlatego bywa dodatkiem do zabawek dla kotów.
Długa tradycja zielarska
Kozłek lekarski znany jest w zielarstwie od wieków jako środek „na słabe nerwy”, obecny w wielu tradycyjnych recepturach europejskich.
Składniki aktywne korzenia
Korzeń kozłka zawiera m.in. walepotriaty oraz kwas walerianowy, które wspólnie odpowiadają za łagodne działanie uspokajające rośliny.
„Znajomość dzikich roślin łączy tradycyjną mądrość naszych przodków ze współczesną wiedzą naukową.“