Jadalna „pokrzywa” dla dzieci
Jasnota biała wygląda jak pokrzywa, ale nie parzy. To doskonała roślina do nauki dzikich ziół z dziećmi – można ją dotykać, wąchać i próbować jej kwiatów prosto z łąki.
Wróć do atlasu
Jasnota biała
Lamium album
Bylina wieloletnia o kanciastej łodydze, sercowatych liściach podobnych do pokrzywy i białych, wargowych kwiatach w okółkach.
Kluczowe cechy rozpoznawcze
1
Białe, wargowe kwiaty w okółkach
2
Liście jak u pokrzywy, ale bez włosków parzących
3
Czterokanciasta, wzniesiona łodyga
4
Nieużytki, obrzeża dróg, ogrody i zieleń miejska
Jak rozpoznać roślinę
Kwiaty
Kwiaty są białe, wargowe, zebrane w gęste okółki wokół łodygi. Górna warga tworzy „hełm“, dolna jest trójłatkowa. Kwiaty obficie nektarują i są chętnie odwiedzane przez trzmiele i pszczoły.
Liście
Liście są sercowato-jajowate, grubo ząbkowane, bardzo podobne do liści pokrzywy. Ułożone są naprzeciwlegle na łodydze. Powierzchnia liścia jest miękka, bez parzących włosków – po dotknięciu nie powoduje pieczenia.
Łodyga
Łodyga jest wzniesiona, często rozgałęziona, wyraźnie czterokanciasta – typowa cecha roślin z rodziny jasnotowatych. Może być lekko owłosiona, ale bez parzących włosków. W górnej części łodygi znajdują się okółki kwiatów.
Siedlisko
Jasnota biała to typowa roślina siedlisk ruderalnych – rośnie na nieużytkach, przy płotach, murach, kompostach, na skrajach dróg i ścieżek, w ogrodach i parkach. Lubi gleby bogate w azot i stanowiska półcieniste.
Zastosowanie
Wiosenna zielenina z jasnoty
Młode liście jasnoty białej można dusić jak szpinak, dodawać do zup, farszów lub past kanapkowych. To delikatna, dzika zielenina na początek sezonu.
Marzec–Maj (młode liście)
Słodkie kwiaty do sałatek i deserów
Białe kwiaty pełne nektaru są lekko słodkie i świetnie nadają się jako jadalna dekoracja do sałatek, ciast, naleśników czy lemoniady.
Kwiecień–Wrzesień
Napar przy przeziębieniu i kaszlu
Ziele i kwiat jasnoty białej wchodzi w skład mieszanek ziołowych stosowanych przy przeziębieniach, suchym kaszlu i lekkich stanach zapalnych dróg oddechowych.
Zbiór w czasie kwitnienia, stosowanie z ziół suszonych przez cały rok
Wsparcie dla kobiet i dróg moczowych
Tradycyjnie jasnota biała stosowana jest jako zioło „kobiece” oraz pomocniczo przy stanach zapalnych dróg moczowych. Najlepiej używać jej w mieszankach i po konsultacji ze specjalistą.
Okres kwitnienia – zbiór surowca, stosowanie według zaleceń fitoterapeuty
Dzika roślina w przyjaznym ogrodzie
W ogrodzie naturalnym warto zostawić kawałek jasnoty białej – karmi zapylacze, zacienia glebę i może służyć jako delikatne, dzikie warzywo.
Cały sezon wegetacyjny
Właściwości rośliny
Działanie przeciwzapalne
Pomaga zmniejszać stany zapalne w organizmie, łagodzi bóle mięśni i stawów.
Wsparcie trawienia
Poprawia pracę układu trawiennego, pomaga przy wzdęciach i braku apetytu.
Zdrowie dróg oddechowych
Łagodzi kaszel, przeziębienie i stany zapalne oskrzeli.
Wsparcie dróg moczowych
Pomaga przy infekcjach pęcherza i nerek.
Działanie antyoksydacyjne
Chroni komórki przed wolnymi rodnikami i spowalnia starzenie.
Zdrowie skóry
Wspomaga gojenie ran, trądziku i innych problemów skórnych.
Działanie antybakteryjne
Pomaga zwalczać bakterie i infekcje.
Zdrowie kobiet
Reguluje hormony, łagodzi objawy menstruacji.
Ważne ostrzeżenie
Informacje na tej stronie mają charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępują profesjonalnej opieki medycznej. Przed użyciem jakichkolwiek roślin w celach leczniczych zawsze skonsultuj się z lekarzem lub certyfikowanym zielarzem.
Niektóre rośliny mogą powodować reakcje alergiczne lub wchodzić w interakcje z lekami. Zachowaj ostrożność i w razie wątpliwości skonsultuj się ze specjalistą.
Występowanie i środowisko
Łąki i murawy
Zarośla i miedze
Nieużytki i tereny ruderalne
Pobocza dróg i miedze pól
Ogrody i podwórza
Parki i zieleń miejska
Jasnota biała rośnie głównie na glebach bogatych w azot – przy płotach, murach, na podwórkach, nieużytkach, w parkach i ogrodach. Często towarzyszy siedliskom ludzkim. Tworzy zwarte łany w półcieniu, np. pod krzewami czy przy żywopłotach.
Sezon zbioru
Wskazówki dotyczące zbioru
- Młode pędy i liście zbieraj wczesną wiosną
- Kwiaty zrywaj w suche dni, najlepiej przed południem
- Unikaj roślin rosnących tuż przy ruchliwych drogach
- Do suszenia wybieraj zdrowe, czyste rośliny bez oznak pleśni
- Zawsze sprawdź, czy roślina nie parzy – wtedy to nie jest jasnota, lecz pokrzywa
Ostrzeżenia i bezpieczne stosowanie
Zalecenia ogólne
Informacje o właściwościach leczniczych mają charakter informacyjny i nie zastępują profesjonalnej opieki medycznej. Przed użyciem w celach leczniczych zawsze skonsultuj się z lekarzem lub wykwalifikowanym zielarzem. Jeśli nie masz pewności co do identyfikacji rośliny, nie zbieraj jej ani jej nie używaj!
Jasnota biała chętnie rośnie przy drogach i murach oraz na nieużytkach. W takich miejscach rośliny mogą być zanieczyszczone spalinami lub odchodami zwierząt. Do jedzenia zbieraj tylko z czystych stanowisk.
Jasnota biała bardzo przypomina pokrzywę, ale nie parzy. Pokrzywa ma włoski parzące, inne działanie i zastosowanie. Warto nauczyć się obu gatunków osobno.
Istnieje kilka gatunków jasnoty (np. purpurowa, plamista). Zwykle nie są trujące, ale różnią się smakiem i działaniem. Zbieraj tylko te, które potrafisz jednoznacznie oznaczyć.
Stosowanie większych dawek ziół, w tym jasnoty białej, w czasie ciąży i karmienia piersią najlepiej skonsultować z lekarzem lub fitoterapeutą. U osób wrażliwych mogą wystąpić lekkie dolegliwości trawienne lub reakcja alergiczna.
Ciekawe fakty i historia
Ważna roślina dla zapylaczy
Jasnota biała jest cenną rośliną miododajną. Jej kwiaty są chętnie odwiedzane przez trzmiele i pszczoły, dlatego warto pozwolić jej kwitnąć w ogrodzie.
Tradycyjne zioło dla kobiet
Jasnota biała od wieków uchodzi za zioło „kobiece“ – stosowane przy obfitych miesiączkach i stanach zapalnych w obrębie miednicy. Współcześnie wchodzi w skład mieszanek ziołowych dla kobiet.
„Znajomość dzikich roślin łączy tradycyjną mądrość naszych przodków ze współczesną wiedzą naukową.“
