Urtica dioica
Wieloletnia parząca roślina zielna o wysokiej wartości odżywczej.
Naprzeciwległe, ząbkowane liście z licznymi parzącymi włoskami.
Wyprostowana, czterokanciasta łodyga gęsto pokryta parzącymi włoskami.
Mocne, pełzające kłącza tworzące zwarte łany.
Bardzo pospolita roślina ruderalna, wskaźnik gleb bogatych w azot.
Roślina bogata w minerały, tradycyjnie stosowana jako wsparcie krwi i metabolizmu.
Liście pokrzywy zwyczajnej są naprzeciwległe, jajowatolancetowate do lancetowatych, o wyraźnie piłkowanym brzegu. Osiągają 3–15 cm długości i są ciemnozielone z wierzchu, jaśniejsze od spodu. Cała powierzchnia pokryta jest parzącymi włoskami, które przy dotyku uwalniają drażniące substancje. Nerwacja jest wyraźna, z głównym nerwem i bocznymi nerwami dochodzącymi do ząbków brzegu.
Łodyga pokrzywy zwyczajnej jest wyprostowana, zwykle słabo rozgałęziona i wyraźnie czterokanciasta w przekroju. Osiąga 30–150 cm wysokości. Jej powierzchnia jest szorstka, gęsto pokryta parzącymi włoskami oraz krótkimi, sztywnymi włoskami. Zabarwienie jest zielone, u starszych roślin miejscami lekko czerwonawe.
System korzeniowy pokrzywy zwyczajnej składa się z silnych, pełzających kłączy, które rozrastają się na boki i umożliwiają roślinie tworzenie gęstych łanów. Kłącza są żółtawe do brunatnych, włókniste i silnie rozgałęzione. Z nich wyrastają liczne korzenie oraz nowe pędy nadziemne.
Pokrzywa zwyczajna rośnie powszechnie przy drogach, w rowach, przy płotach, na śmietniskach, wokół zabudowań gospodarskich oraz na skrajach lasów i w ogrodach. Preferuje gleby wilgotne, głębokie i zasobne w azot oraz materię organiczną. Często świadczy o silnym nawożeniu lub długotrwałej działalności człowieka.
Pokrzywa zwyczajna należy do najbardziej wartościowych roślin dzikich. Jest bogata w minerały (szczególnie żelazo, wapń, krzem i potas), witaminy oraz chlorofil. W ziołolecznictwie ludowym była używana jako wsparcie dla krwiotworzenia, przemiany materii oraz w kuracjach wiosennych. Młode liście wykorzystuje się jako pożywną „zieloną” jarzynę do zup, farszów i pesto.
Młode wierzchołki pokrzywy można używać podobnie jak szpinak. Świetnie nadają się do wiosennych zup, potrawek i zielonych dodatków do obiadu. Przed spożyciem należy je krótko obgotować lub poddusić, aby unieszkodliwić parzące włoski.
Drobno posiekane młode liście pokrzywy można zmiksować z olejem, czosnkiem i orzechami lub pestkami na aromatyczne pesto do makaronu lub pieczywa. Sprawdzają się też w farszach, tartach i wytrawnych plackach jako lokalna, zielona superżywność.
Liście pokrzywy są tradycyjnie suszone i używane jako baza lub składnik mieszanek ziołowych. Nadają naparowi zielony, ziołowy smak i wzbogacają go w minerały. Można je też dodawać do koktajli lub stosować jako zieloną posypkę do dań.
Herbata z pokrzywy jest w ziołolecznictwie stosowana jako łagodny środek moczopędny, wspierający wydalanie płynów i towarzysząco przy problemach z drogami moczowymi. Nie zastępuje leczenia lekarskiego; przy chorobach przewlekłych konieczna jest konsultacja z lekarzem.
Pokrzywa jest bogata w minerały (szczególnie żelazo, wapń, krzem i potas) oraz chlorofil. Tradycyjnie stosuje się ją w wiosennych kuracjach oczyszczających i przy zmęczeniu. Wspiera ogólną witalność, ale w poważnych chorobach krwi nie zastępuje opieki medycznej.
Z zielonej masy pokrzywy przygotowuje się fermentowany wyciąg, tzw. gnojówkę z pokrzywy. To naturalny nawóz płynny bogaty w azot i mikroelementy. Przed użyciem rozcieńcza się go wodą i stosuje do podlewania warzyw lub oprysku liści w małym stężeniu.
Odwar z pokrzywy tradycyjnie stosuje się jako płukankę do włosów i skóry głowy, szczególnie przy skłonności do przetłuszczania i łupieżu. Dodaje się go również do domowych maseczek i kąpieli, aby pobudzić ukrwienie skóry. Przy wrażliwej skórze warto zacząć od małej ilości.
Pomaga zmniejszać stany zapalne w organizmie, łagodzi bóle mięśni i stawów.
Poprawia pracę układu trawiennego, pomaga przy wzdęciach i braku apetytu.
Wspomaga oczyszczanie wątroby i nerek z toksyn.
Pomaga przy infekcjach pęcherza i nerek.
Chroni komórki przed wolnymi rodnikami i spowalnia starzenie.
Wspomaga gojenie ran, trądziku i innych problemów skórnych.
Łagodzi bóle głowy, mięśni i stawów.
Pomaga w spalaniu tłuszczu i utrzymaniu energii.
Wspiera potencję i zdrowie prostaty.
Pomaga regenerować wątrobę i jej funkcje oczyszczające.
Pomaga utrzymać stabilny poziom cukru we krwi.
Informacje na tej stronie mają charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępują profesjonalnej opieki medycznej. Przed użyciem jakichkolwiek roślin w celach leczniczych zawsze skonsultuj się z lekarzem lub certyfikowanym zielarzem.
Niektóre rośliny mogą powodować reakcje alergiczne lub wchodzić w interakcje z lekami. Zachowaj ostrożność i w razie wątpliwości skonsultuj się ze specjalistą.
Rośnie na glebach bogatych w azot, przy drogach, w rowach, przy płotach i na stanowiskach półcienistych. Preferuje wilgoć.
Informacje o właściwościach leczniczych mają charakter informacyjny i nie zastępują profesjonalnej opieki medycznej. Przed użyciem w celach leczniczych zawsze skonsultuj się z lekarzem lub wykwalifikowanym zielarzem. Jeśli nie masz pewności co do identyfikacji rośliny, nie zbieraj jej ani jej nie używaj!
Świeże liście i łodygi pokrzywy pokryte są parzącymi włoskami, które mogą wywołać pieczenie, zaczerwienienie i bąble na skórze. Podczas zbioru warto używać rękawic i długich rękawów, szczególnie u dzieci i osób wrażliwych.
W przypadku poważnych chorób nerek, serca lub zaleceń ograniczenia płynów, napary z pokrzywy powinny być stosowane wyłącznie po konsultacji z lekarzem. Działanie moczopędne może zaburzyć ustalone leczenie.
W okresie ciąży, karmienia piersią oraz u małych dzieci stosowanie preparatów z pokrzywy powinno być omówione z lekarzem. Długotrwałe lub wysokie dawki bez kontroli specjalisty nie są zalecane.
Pokrzywa może wpływać na działanie leków moczopędnych, na nadciśnienie, na krzepliwość krwi oraz na poziom cukru we krwi. Przy stałym przyjmowaniu takich leków warto skonsultować regularne stosowanie pokrzywy z lekarzem lub farmaceutą.
Pokrzywa często rośnie przy drogach, płotach i zabudowaniach gospodarskich, gdzie może być zanieczyszczona spalinami, odchodami zwierząt lub gnojowicą. Na herbatę i do jedzenia wybieraj rośliny z czystych miejsc, z dala od ruchliwych dróg i wybiegów dla psów.
Pokrzywa zwyczajna od dawna służyła jako roślina włóknista. Z jej włókien robiono sznury, worki i grube tkaniny, a w czasach wojen częściowo zastępowała trudno dostępną bawełnę. Współcześnie włókno pokrzywowe wraca jako ekologiczna alternatywa dla syntetyków.
Z liści pokrzywy przygotowuje się popularną gnojówkę – sfermentowany wyciąg używany jako naturalny nawóz. Jest bogata w azot i mikroelementy, dlatego ogrodnicy chętnie stosują ją do dokarmiania warzyw i wzmacniania roślin bez użycia chemii.
Pokrzywa jest kluczową rośliną żywicielską dla gąsienic wielu motyli dziennych, m.in. rusałki pawik czy rusałki pokrzywnika. Pozostawiając część pokrzyw w ogrodzie, tworzymy cenne miejsce dla owadów i ptaków, które się nimi żywią.
Młode pędy pokrzywy były dawniej ważnym źródłem świeżej zieleniny po zimie, szczególnie w biedniejszych czasach. Dodawano je do zup, potrawek i farszów podobnie jak szpinak. Obecnie wracają do kuchni jako lokalny, odżywczy „dziki szpinak”.
Parzące włoski pokrzywy działają jak maleńkie, kruche igiełki wypełnione substancjami drażniącymi. Przy dotyku końcówka włoska się odłamuje, a zawartość trafia do skóry, powodując pieczenie i rumień. To prosty, ale skuteczny system obrony przed roślinożercami.
„Znajomość dzikich roślin łączy tradycyjną mądrość naszych przodków ze współczesną wiedzą naukową.“
